Charakterystyka rozwoju mowy dzieci

                                                                                                                                                            

Dziecko 3-letnie spełnia polecenia zawierające znane mu wyrazy, np. wskazuje części twarzy, ciała, części zabawek, przynosi przedmioty, próbuje wykonywać codzienne czynności, wg podanych instrukcji słownych – podaje swoje imię. Trzylatek  posługuje się zdaniami dwu- trzywyrazowymi, w których zarysowują się poszczególne kategorie gramatyczne chociaż obserwuje się jeszcze wiele form niewłaściwych, które z czasem ulegną poprawie. Narasta słownik, który osiąga poziom ok. 1000 słów. Częstym zjawiskiem występującym w wypowiedziach dziecka są: metatezy, tj. przestawianie głosek, sylab –kolomotywa zamiast lokomotywa lub asymilacje, np.bebek zamiast chlebek, dobać zamiast zobacz, pam zamiast pan oraz kontaminacje czyli budowanie wyrazów na zasadzie łączenia dwóch wyrazów w jeden, np. zatelefonić. Dziecko zaciekawia otaczający świat, zaczyna zadawać wiele pytań. Początkowo pytania te nie są jeszcze jasno sprecyzowane.  Dziecko 3-letnie powinno wymawiać głoski:

ü  wargowe: p, b, m oraz zmiękczone: pi, bi, m

ü  wargowo- zębowe: f, w, fi, w

ü  środkowojęzykowe:: ś, ź, ć, dź

ü  tylnojęzykowe: k, g, ch, ki, gi

ü  przedniojęzykowo- zębowe: t, d, n

ü  przedniojęzykowo- dziąsłowe: l, li

oraz wszystkie samogłoski: a, o, e, y, i, w tym również samogłoski nosowe: ą, ę.                                         

Spośród głosek dziecko zaczyna odróżniać głoski detalizowane szeregu syczącego: s, z, c, dz od szeregu ciszącego: ś, ź, ć, dź.

Dziecko 4-letnie cechuje rozbudowana aktywność ruchowa, zainteresowanie światem, zjawiskami przyrodniczymi i w konsekwencji lawina pytań o nazwę, przyczynę, skutek. Czterolatek rozumie i wykonuje nasze polecenia, także te, które zawierają przyimki: na, pod, do, w, przed, za, obok, itp. Wypowiedzi dziecka 4-letniego wybiegają poza aktualnie przeżywaną sytuację Potrafi ono  mówić o przeszłości i przyszłości. Występują nadal  agramatyzmy, ale pojawia się zaciekawienie poprawnością wymawianiową i gramatyczną danego wyrazu. Czterolatek powinien wybrzmiewać twardo głoski s, z, c, dz i wymawiać je ze złączonymi zębami. Niepoprawna jest ich wymowa miedzyzębowa, jak również gardłowe wybrzmiewanie głoski r.
Taka artykulacja powinna być skorygowana przez logopedę, nie ustąpi samoistnie,
nie jest to cecha wymowy dziecięcej. Głoski sz, ż, cz, dż, ma prawo zamieniać na s, z, c, dz. Grupy spółgłoskowe bywają często upraszczane.

Wypowiedzi dziecka 5-letniego są zrozumiałe nie tylko dla kręgu osób najbliższych, ale też dla osób spoza tego kręgu. Głoski sz, ż, cz, dż, które być może pojawiły się już w czwartym roku życia zaczynają się ustalać.  Dziecko potrafi je powtórzyć, ale
w mowie potocznej często jednak je zniekształca (s, z, c, dz). Pięciolatki poprawnie realizują „r” – chociaż obserwuje się nadal  niedociągnięcia.  Chętnie opowiadają
o przebiegu jakiegoś wydarzenia, relacjonują obejrzany film lub przewidują fakty.
W wypowiedziach uwzględniają kolejność zdarzeń oraz zależności przyczynowo--skutkowe. Potrafią wyjaśnić znaczenie słów, podać cechy przedmiotów, ich zastosowanie. Nieprawidłowości gramatyczne zanikają.

    Po skończonym 6 roku życia, dziecko powinno mieć utrwaloną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę mówienia.